WAKACJE Z TEATREM – SPRAWOZDANIE

INTEGRACYJNE WARSZTATY AKTORSKIE „WAKACJE Z  TEATREM”

17-22 sierpnia 2015

 

Przez sześć dni trwały warsztaty, na które przyjechała młodzież i dzieci z różnych zakątków Polski od Szczecina, poprzez Opolszczyznę, Bielsko-Białą i okolice, Kraków i okolice, Tarnów i woj., podkarpackie. Integracja odbywała się na płaszczyźnie dysfunkcji i wieku, sytuacji społecznej. Grupa była bardzo zróżnicowana – od lat 6 do 16, zgodnie z założeniem. Wśród uczestników były zarówno dzieci pełnosprawne, jak dzieci słabowidzące lub niewidome lub też borykające się z  innymi dysfunkcjami i problemami zdrowotnymi, będące w dobrej sytuacji rodzinnej, jak i w trudnej sytuacji rodzinno-społecznej. Większość uczestników nie znała się wcześniej, jako całość grupa spotkała się po raz pierwszy. Taka różnorodność była sporym wyzwaniem zarówno dla prowadzącej warsztaty teatralne, jak i dla kadry pedagogicznej. Mimo to udało się wytworzyć atmosferę współpracy, akceptacji, a przede wszystkim zapewnić poczucie bezpieczeństwa wszystkim uczestnikom. Dzieci w czasie tygodnia działań i po jego zakończeniu deklarowały dobre samopoczucie, uczestniczyły aktywnie w zajęciach i wyraziły chęć udziału w podobnym przedsięwzięciu w przyszłości.

Praca nad spektaklem, poczucie odpowiedzialności płynące ze zobowiązania prezentacji efektu warsztatów przed publicznością, stanowiły dla wielu dzieci i młodzieży pewne wyzwanie emocjonalne. Przeżycia związane z tworzeniem, a także funkcjonowaniem w grupie na zasadach zaproponowanych przez Marię Schejbal, wymagały od nich wielkiego zaangażowania. Było to nieraz trudne doświadczenie, ale przy wsparciu zespołu wychowawców uczestnicy dzielnie trwali w postanowieniu stworzenia kreacji teatralnej. W miarę postępu prac, ich motywacja się pogłębiała, rosła determinacja, chęć wytrwałego dążenia do celu. Odkrywanie własnych możliwości, umiejętnie moderowane przez prowadzącą, dawało wiele satysfakcji i było bardzo ważnym motorem do działania każdego dnia. Wielu starszych uczestników odkrywało, że możliwości kreatywne dużo młodszych dzieci są zaskakująco ciekawe, co zachęcało do współpracy. Uczestnicy z dysfunkcją wzroku, dzięki wparciu prowadzącej instruktorki i tyflopedagogów, odnajdywali swoje miejsce w tworzeniu spektaklu. Wydaje się że udało się jednocześnie zapewnić im taką rolę w grupie, która gwarantowała poczucie bezpieczeństwa, a z drugiej strony stawiała wobec wyzwań i umożliwiała tym samym rozwój.

Cele programu

  • Integracja dzieci/młodzieży z dysfunkcją wzroku i dzieci/młodzieży pełnosprawnych;
  • Nauka funkcjonowania w zespole i wspólnego działania, kształtowanie postaw odpowiedzialności i wzajemnego wsparcia;
  • Wielostronna aktywizacja uczestników – rozwijanie kreatywności i wyobraźni, kształcenie sprawności manualnych, ekspresji werbalnej i niewerbalnej, kompetencji komunikacyjnych;
  • Realizacja zadań artystycznych – opracowanie scenariusza, zaprojektowanie i wykonanie lalek i elementów scenografii, stworzenie wraz z grupą widowiska teatralnego.

Główny temat programu

Poszukiwanie teatralnego wyrazu dla znanej literackiej historii – grecka mitologia jako ważny element wiedzy na temat europejskiej kultury i tradycji.

Główne założenia procesu warsztatowego

– Znalezienie roli w procesie twórczym dla każdego uczestnika zgodnie z jego możliwościami, predyspozycjami i talentami;

– Uwzględnienie barier i ograniczeń związanych z dysfunkcją wzroku i innymi dysfunkcjami uczestników;

– Przewaga działań zespołowych nad indywidualnymi;

– Ograniczenie roli słowa na rzecz akcji, obrazu, znaku plastycznego.

Główne bloki programu

  1. Gry, ćwiczenia i zabawy teatralne – wprowadzenie do wspólnej pracy scenicznej
  • Zabawy integracyjne, ćwiczenia na koncentrację, na kontakt z partnerem i działanie zespołowe, gry sprawnościowe i relaksujące;
  • Etiudy tematyczne – praca w podgrupach nad minipokazami na zadany temat, analiza problemu i omówienie jego teatralnej interpretacji.
  1. Warsztat aktorski

– Ćwiczenie precyzji i wyrazistości każdego gestu i działania na scenie;

– Budowanie postaci scenicznej;

– Świadomość rytmu i tempa w działaniach scenicznych.

  1. Warsztat lalkarski

– Odkrywanie teatralnego potencjału łatwo dostępnych materiałów – eksperymentowanie z szarym papierem i folią;

– Nauka tworzenia prostych lalek;

– Nauka animacji lalek i przedmiotów.

  1. Praca nad spektaklem
  • Wspólna praca nad scenariuszem i koncepcją widowiska;
  • Zaprojektowanie i wykonanie elementów scenografii i lalek;
  • Próby poszczególnych fragmentów widowiska i jego całości;
  • Prezentacja finalnego efektu – konfrontacja z publicznością.

Zaproponowany uczestnikom temat – mit o Orfeuszu i Eurydyce, został przez nich twórczo przekształcony. W czasie jednej z sesji kreatywnych dzieci i młodzież wypracowały nowe wersje zakończeń tej historii. Wybrany wariant stał się też pomysłem na zakończenie przygotowanego spektaklu. Praca nad każdym obrazem przedstawienia także uwzględniała partnerskie poszukiwanie rozwiązań scenicznych. Prowadząca instruktorka stymulowała, zachęcała do własnych działań, nie narzucając gotowych odpowiedzi. Było to dla uczestników z jednej strony zaskoczeniem, że dorośli nie narzucają „ról”, z drugiej – odkryciem własnego potencjału. Jednym z takich odkryć dla dzieci i młodzieży było tworzenie scenografii i rekwizytów z szarego papieru. Tworzywo to wyzwoliło pokłady inwencji, dostarczyło wiele satysfakcji. Uczestnicy potrafili wytrwale dążyć do formy, cierpliwie dążyli do celu. Odmiennie rzecz się miała ze zetknięciem z takim tworzywem, jak folia. Wywołała ona wprawdzie w czasie zajęć wiele ekspresji, ale powodowała też rozproszenie i dekoncentrację, więc nie została ostatecznie użyta w czasie dalszych działań.

W czasie zajęć stale uczestniczyła autorka opracowania muzycznego, której zaangażowanie daleko wykraczało poza ramy tego zadania. Wspierała proces tworzenia spektaklu, prowadziła zabawy i ćwiczenia rytmiczno-muzyczne. Muzyczna koncepcja polegała zarówno na wykorzystaniu fragmentów utworów, jak i na dźwiękach i efektach tworzonych na żywo przez uczestników. Od efektów dźwiękonaśladowczych (np. odgłosy ptaków, syczenie węży, wystukiwanie tykających sekund, a także piosenka wykonana przez jednego z uczestników) Dzięki temu przedstawienie miało bardzo ciekawą, zróżnicowaną oprawę.

Zajęcia teatralne zajmowały około 5 godzin dziennie. Pozostałą części dnia zajmowało oprócz wspólnych posiłków, prac porządkowych itp., wiele działań zaplanowanych w ramach programu rekreacyjno-integracyjnego. Wspólne spacery po okolicy, po bardzo ciekawej i malowniczej miejscowości Górki Wielkie, wspólne gry, gimnastyka, zabawy, ognisko, działania plastyczne – wszystko to pod okiem doświadczonych tyflopedagogów i pedagoga-wolontariuszki sprawiało, że integracja odbywała się na każdym kroku. Niepełnosprawni uczestnicy uczyli się orientacji w nowym terenie, pełnosprawni zostali zapoznani z zasadami bezpiecznej pomocy osobie niewidomej, zasad prowadzenia jej w terenie nieznanym. Z drugiej strony wychowawcy dbali o nabieranie samodzielności – niezależnie od tego, czy wymagał tego wiek uczestnika, czy dysfunkcja. Otoczenie i miejsce, w którym odbywały się warsztaty odegrało bardzo ważną rolę – Schronisko Koss i Centrum Kultury i Sztuki Dwór Kossaków prowadzone przez Fundację im. Zofii Kossak. Zajęcia warsztatowe odbywały się w pomieszczeniach Dworu, udostępnionych przez Fundację nieodpłatnie. Uczestnicy bardzo zainteresowali się postacią pisarki, popołudnie spędzone na zapoznaniu się z losami rodziny Kossaków wielu uczestników uznało za jeden z najciekawszych punktów programu. W czasie jednej z długich wycieczek cała grupa dotarła też do zabytkowego kościółka i cmentarza, na którym znajduje się grób Zofii Kossak, jej męża Z. Szatkowskiego, a także jej synów. W czasie zajęć prowadzono też czytanie na głos – mitów greckich w opracowaniu Grzegorza Kasdepke oraz książki Z. Kossak – „Kłopoty Kacperka, góreckiego skrzata”. Ta forma spędzania czasu również spotkała się z bardzo dobrym przyjęciem ze strony uczestników, i to co zaskakujące – najbardziej ze strony nastolatków.

W czasie powstawania spektaklu, powstawała też jego audiodeskrypcja. Było to trudne zadanie, gdyż ze względu na proces jego kształtowania, dopiero ostatniego dnia przed prezentacją zyskał on pełną formę. W czasie zajęć prowadzona też była audiodeskrypcja miejsca, którym się znajdowali uczestnicy, oraz poszczególnych elementów tworzonych scen.

W ostatnim dniu uczestnicy wraz z opiekunami wyjechali do Bielska-Białej. W budynku Małej Sceny Teatru Polskiego odbyła się próba. Zaangażowani byli w nią pracownicy teatru, tym samym uczestnicy mogli zapoznać się z funkcjonowaniem teatru – specjaliści od dźwięku, oświetlenia, kierownik techniczny, koordynator. Otoczenie teatralne podziałało na dzieci i młodzież bardzo mobilizująco. Zetknięcie z prawdziwą scenerią i maszynerią teatralną wywołało wrażenie i pogłębiło poczucie odpowiedzialności za prezentację efektów pracy warsztatowej.

Spektakl spotkał się z ogromnym zainteresowaniem różnych osób. Podjęte działania promocyjne przyniosły efekt w postaci pełnej, a nawet przepełnionej sali. Na widowni znaleźli się nie tylko członkowie rodzin uczestników, ale także osoby ze środowiska osób niewidomych w Bielsku-Białej, osoby zaangażowane w organizacje pozarządowe. Dzięki temu, zgodnie z założeniem, idea integracji i udostępnienia kultury osobom z dysfunkcją wzroku mogła dotrzeć do świadomości kolejnych osób. Prezentacja dzieci spotkała się z bardzo żywym odbiorem. Zmodyfikowane zakończenie mitycznej historii o Orfeuszu, w którym jego odwrócenie w stronę Eurydyki powiązane zostało z tym, że jest on niewidomy, wywołała silne wzruszenie. Spektakl zakończył się owacją na stojąco.

W przeprowadzonej ankiecie ewaluacyjnej uczestnicy stwierdzili, że bardzo chętnie wezmą udział ponownie w podobnych warsztatach.